Kavgadan Sonra Barışmak: Küçük Onarım Adımları

Kavgadan sonra barışmak çoğu zaman büyük bir konuşmayla değil, birinin uzattığı küçük bir onarım adımının öbür tarafça görülmesiyle başlar. Mutfaktan gelen 'Çay koydum, ister misin?' sorusu, gergin bir sessizliği bölen yarım ağızlı bir espri, koridorda geçerken omza değen bir el ya da 'Bu kısımda haklısın' cümlesi bu adımlardandır. Hiçbiri tartışmanın konusunu kapatmaz; ama ikinizin hâlâ aynı tarafta durabileceğini hatırlatır.

Tartışmanın kendisi birkaç dakika sürebilir; ilişkiyi asıl etkileyen, ardından gelen saatlerdir. Kim önce konuşacak, konu yeniden açılacak mı, yoksa hiçbir şey olmamış gibi mi davranılacak? Çiftler bu soruları pek yüksek sesle sormaz; cevaplar jestlerle verilir. Klinik gözlemde sık karşılaşılan bir tablo, iki kişinin de aslında yaklaşmak istediği ama uzatılan elin fark edilmediği akşamlardır. Böyle akşamlarda iki kişi de aynı evin ayrı odalarında karşısındakinin ilk adımı atmasını bekler; oysa biri o adımı çoktan atmıştır, yalnızca öbürüne adım gibi görünmemiştir. Barışmayı zorlaştıran şey her zaman isteksizlik değildir; bazen bu işaretler birbirinin dilinde okunamaz.

Onarım girişimi neye benzer?

Onarım girişimi, tartışmanın ardından, bazen de sürerken, bağı yeniden kurmaya yönelik küçük bir harekettir. Sözle gelebilir: 'Sesimi yükselttim, öyle konuşmak istemezdim.' Bir davranışla gelebilir: sabah sorulmadan yapılan kahve, akşam eve gelirken alınan ekmek, haftalardır ertelenen musluğun nihayet tamir edilmesi. Bir dokunuşla, bir bakışla, yalnızca ikinizin bildiği eski bir şakayla ya da gün içinde gelen 'Öğle yemeği yedin mi?' mesajıyla da gelebilir. Bazıları kavganın tam ortasında belirir; 'Dur, ikimiz de bağırıyoruz' diyen kişi, tartışmayı bitirmeden tonu değiştirmeye çalışıyordur.

En kolay kaçırılanlar, sıradan görünen onarımlardır. Saatlerce süren bir sessizliğin ardından sorulan 'Yemeği ısıtayım mı?' sorusu yalnızca yemekle ilgili değildir; 'Konuşmaya hazırım' demenin dolaylı bir yolu da olabilir. Bu adımların ortak bir yanı da çoğu kez beceriksiz ve eksik olmalarıdır. Gergin bir anda yapılan espri durumu hafife almak gibi duyulabilir; barış teklifi olarak söylenen 'Tamam, uzatmayalım' cümlesi konuşmayı kesmek gibi algılanabilir. Bu yüzden onarımı değerlendirirken cümlenin kusursuzluğuna değil, altındaki niyete bakmak işe yarar.

Her insanın kendi onarım dili de vardır: biri konuşarak yaklaşır, biri bir şey yaparak, biri yalnızca gelip yanınıza oturarak. Bu dil büyük ölçüde insanın büyüdüğü evde öğrenilir. Kavgaların ertesi sabah kimse bir şey söylemeden kurulan kahvaltı sofrasıyla kapandığı bir evden gelen biri, sessiz bir jesti yeterli bir barış sayabilir. Her şeyin konuşularak kapandığı bir evden gelen partneri ise aynı sofrada bir şeylerin eksik kaldığını hissedebilir. Böyle çiftlerde biri 'Barışmak için elimden geleni yaptım', diğeri 'Ama hiçbir şey konuşmadık' der ve iki cümle de doğrudur. Aradaki fark kimin daha çok önemsediğiyle ilgili değildir; ikisi aynı şeyi farklı alfabelerle yazmaktadır.

Uzatılan el her zaman görülmez

Onarım girişimleri nadiren kötü niyetle geri çevrilir; ya fark edilmez ya da fark edilse bile o an kabul edilemez. Bunun ilk nedeni bedendir. Tartışmadan sonra kalp hâlâ hızlı atarken, omuzlar gerginken gelen bir espri, sakinleşmiş olan için yakınlık, öfkesi henüz yatışmamış olan için ise alay gibi duyulabilir. İki kişinin sakinleşme hızı da farklıdır: biri yarım saat içinde konuşmaya hazırdır, diğeri ancak ertesi sabah. Hızlı olan yaklaşıp karşılık bulamadığında reddedildiğini düşünür; yavaş olan ise acele ettirildiğini hisseder.

İkinci neden, onarımı kabul etmenin konuyu kapatmak gibi hissettirmesidir. 'Çayı içersem, olanlar kabul edilmiş sayılacak' düşüncesi, kırgınlığı henüz görülmemiş biri için çok anlaşılırdır. Oysa bağı kabul etmek ile konuyu kapatmak aynı şey değildir. 'Çay için sağ ol; hâlâ biraz kırgınım ama buradayım' gibi bir cümle ikisini birlikte taşıyabilir. Bazen de onarımın kendisi bir diken taşır. 'Peki, yine ben suçluyum, özür dilerim' cümlesi bir yandan yaklaşırken bir yandan iğneler; karşı tarafın önce iğneyi duyması çok doğaldır. Yaklaşma cümlesine o anki kırgınlığın faturasını eklememek, uzatılan elin görülme ihtimalini artırır.

Kırgınlık o akşamdan daha eskiyse tek bir jest, biriken yükün yanında fazla küçük kalabilir: 'Bir çayla geçecek bir şey değil bu.' Böyle durumlarda geri çevrilen aslında o akşamki çay değildir; reddin altında, uzun süredir görülmediği hissedilen bir yorgunluk vardır. Karşılık bulamayan onarımın da bir bedeli olur: elini birkaç kez boşlukta bırakan kişi, bir sonraki seferde daha geç ve daha çekingen bir adım atar, belki de hiç atmaz.

Onarım ile özür aynı şey mi?

Özür, onarımın en bilinen biçimidir ama tek biçimi değildir; her özür de onarım işlevi görmez. 'Tamam, özür dilerim, oldu mu?' cümlesi teknik olarak bir özürdür, ancak daha çok konuşmayı bitirmek için söylenir ve karşı tarafı biraz daha yalnız bırakır. Buna karşılık hiçbir özür cümlesi içermeyen bir hareket, örneğin tartışmadan sonra partnerin sevdiği yemeği yapmak, 'Aramızın bozuk kalmasını istemiyorum' mesajını taşıyabilir. Bazı ailelerde özür dilemek zayıflık sayılır; böyle bir ailede büyümüş biri için 'Özür dilerim' demek yeni öğrenilen bir dil gibidir ve ilk denemeler kısık sesle gelir.

Aradaki farkı şöyle düşünmek mümkün: özür geçmişe, yani yapılmış bir şeye dönüktür; onarım ise şimdiye, yani aradaki bağa. İkisi de gereklidir ama birbirinin yerini her zaman tutmaz. Kırgınlık büyükse sessiz jestler bir süre sonra yetmez; incinen taraf yaşadığının sözle de görülmesine ihtiyaç duyar. Böyle anlarda onarıcı bir özür, neyin incittiğini somut olarak söyler: 'Annenin yanında seninle dalga geçtim, bu seni küçük düşürdü.' Arkasına bir 'ama' eklemez ve karşı tarafın o an affetmesini beklemez. Yalnızca özürle kapanan, ardından hiçbir yakınlık hareketi gelmeyen kavgalar ise yarım kalmış hissettirebilir.

Onarım, konuyu konuşmanın yerine geçmek zorunda da değildir. Barışmayı iki aşamalı düşünmek yardımcı olabilir: önce bağın yeniden kurulduğu an, sonra ikinizin de hazır olduğu bir zamanda konunun kendisi. 'Şimdi konuşmayalım ama yarın akşam buna dönelim' cümlesi bu iki aşamayı birbirine bağlar. Konu hiç konuşulmadan her seferinde kapatıldığında ise aynı başlık birkaç hafta sonra daha yüklü bir biçimde geri gelir.

Pratik notlar

• Tartışmadan sonra karşı tarafın yaptığı sıradan görünen bir hareketi, sizin onarım dilinizle yazılmamış olsa bile bir yaklaşma olarak okumayı denemek yardımcı olabilir.
• Toparlanma hızlarınız farklıysa 'Bir saate ihtiyacım var, sonra yanına geleceğim' demek, verdiğiniz arayı bir reddediş olmaktan çıkarıp geri dönme sözüne çevirebilir.
• Kavgasız bir günde birbirinize 'Kavgadan sonra sana yaklaşmamı en çok ne kolaylaştırıyor?' diye sormak, ikinizin onarım dilini görünür kılabilir.
• Uzattığınız el fark edilmediğinde geri çekilmek yerine onu sözle görünür kılmak denenebilir: 'Bu çayı barışmak için yapmıştım.'

Onarımlar tükendiğinde çift terapisi neye alan açar?

Aynı tartışma tekrar tekrar yaşandığında onarım girişimleri de yavaş yavaş tükenebilir. Her geri çevrilen adım bir sonrakini küçültür; bir süre sonra iki kişi de karşıdakinin önce yaklaşmasını bekler. Sessizlikler uzar, 'Bu sefer ilk ben konuşmayacağım' gibi iç cümleler çoğalır, kimin kaç kez özür dilediğinin hesabı tutulmaya başlanır. Kavgaların yerini daha seyrek ama daha uzun süren bir soğukluk alır; ev sessizleşir, ama bu sessizlik huzur değil, mesafedir. Bu noktada zorlayan şey artık tek bir tartışma değil, kavgadan sonra birbirine dönememektir; bazı çiftler ilişkinin geleceğini de bu sessizliklerin içinde sorgulamaya başlar.

Çift terapisi bu alanda bir barışma formülü öğretmez; kavga sonrası anları birlikte ve yavaşlatarak görmeye yardım eder. Çoğunlukla 80 dakika süren çift seanslarında tek bir akşam ayrıntısıyla ele alınabilir: kim neyi denedi, karşısındaki bunu nasıl duydu, el hangi anda geri çekildi. Terapist bunu taraf tutmadan, iki kişinin deneyimini de aynı ciddiyetle dinleyerek yapar. Kimi çift, birinin yıllardır kahve yaparak barışmaya çalıştığını ilk kez orada fark eder.

Onarım girişimlerini görünür kılmak tek başına bile havayı değiştirebilir; iki kişi de karşısındakinin sandığından daha çok denediğini görür. Seanslar arasında evde yapılabilecek denemeler de konuşulur; örneğin onarımı sesli olarak karşılamak: 'Bunu barışmak için yaptığını görüyorum.' Zamanla onarımların daha erken gelmesi, tonunun yumuşaması ve daha doğrudan bir hâl alması mümkün olabilir; alaycı bir espri yerine 'Seni özledim, barışalım mı?' diyebilmek gibi.

Kavgalar fiziksel ya da duygusal şiddete, tehdide ya da korkuya varıyorsa önce güvenlik gelir; bu durumda konu onarım değildir ve ortak çift seansı öncelikli adım olmaz.

Özet

Kavgadan sonra barışmak, büyük konuşmalardan önce küçük yaklaşmaların görülmesiyle başlar; ikinizin onarım dili farklı olsa bile altındaki niyet çoğu zaman aynıdır. Onarımlar tükenmiş gibi görünüyorsa bu, ilişkinin bittiği anlamına gelmek zorunda değildir. Kavga sonrası anlarınıza acele etmeden bakmak isterseniz, Klinik Psikolog Nesibe Dinç'in Antalya'da yüz yüze ya da online yürüttüğü çift görüşmeleri ikinizin de sözünü bitirebileceği bir alan açabilir.