İlişki atölyeleri · 01
İlişkinin Mesafesi
İki küçük nesne ve birkaç adımla, yakınlık ve alan ihtiyacını kelimelerin ötesinde görmek için.
Dayandığı yaklaşımlar: Bağlanma kuramı; farklılaşma (yakınlık ile ayrı benlik dengesi). Bu yaklaşımlardan uyarlanmış bir psikoeğitim içeriğidir; terapi veya tanı yerine geçmez.
1 · Hazırlan
Neden bu atölye?
Bir ilişkideki çatışmaların önemli bir kısmı, farklı yakınlık ve alan ihtiyaçlarının birbirine yanlış okunmasından doğar. Daha çok yakınlık isteyen kişi, partnerinin alan ihtiyacını “beni sevmiyor” olarak; daha çok alan isteyen kişi, partnerinin yakınlık isteğini “beni boğuyor” olarak duyabilir.
Mesafe ihtiyacı sabit değildir; günün saatine, yorgunluğa, ilişkinin dönemine göre değişir. Biri eve gelince yalnız kalarak toparlanır, diğeri sarılarak. İkisi de kendini düzenlemenin meşru yollarıdır; sorun, birinin yolunun diğerine ret gibi okunmasıdır.
Nesnelerle ve bedenle çalışmak kelimelerin ötesine geçmeyi sağlar. Bazen ne hissettiğimizi söyleyemeyiz ama bir taşı nereye koyacağımızı biliriz. Yürüyerek yaklaşan birine “dur” dediğimiz nokta, uzun açıklamalardan daha çok şey anlatabilir.
Neler gerekiyor?
Başlamadan önce
- Bölünmeyeceğin bir zaman seç; telefonları sessize al.
- Birlikte yapacaksanız ikinizin de kendini görece sakin hissettiği bir gün seçin; büyük bir kavganın hemen ardından başlamayın.
- Baştan anlaşın: Bu çalışmada doğru ya da yanlış düzen yok, karşınızdakinin düzenini düzeltmek yok. Biriniz “dur” derse ara verilecek.
- Partnerin katılmak istemiyorsa ısrar etme; tek başına versiyonu yap. Israr, zaten bu atölyenin konusu.
2 · Atölye
Adım adım
Her adımda iki not var: aranızda gözle ve kendinde fark et. İkincisi, bu atölyenin asıl çalıştığı yer.
Adım 1 / 5
Nesnelerini seç
Biri seni, diğeri partnerini (ya da üzerine düşünmek istediğin kişiyi) temsil edecek iki nesne seç. Seçerken acele etme. Seçtikten sonra kendine sor: Neden bu nesneler? Boyutları, renkleri, sertlikleri ya da yumuşaklıkları sana ne söylüyor?
Nasıl bitirmeli?
Nesneleri kaldırmadan önce son bir düzen kurun: bugünün mesafesi. Bu bir karar değil; bugün birbiriniz hakkında öğrendiklerinizin bir hatırası. Tek başına yaptıysan düzenin bir fotoğrafını çekebilir ya da bir kâğıda çizebilirsin. Birkaç hafta sonra aynı çalışmayı tekrar etmek, ilişkideki değişimi görmenin iyi bir yoludur.
Çeşitlemeler
Çocuk doğduktan sonra
Bebekli yıllarda biri gün boyu dokunulmuş, yakınlığa doymuş olabilir; diğeri ise yakınlık için akşamı bekler. Düzeni “önce” ve “şimdi” diye iki kez kurun; aradaki fark çoğu zaman sevginin değil, yorgunluğun değiştiğini gösterir.
Uzak mesafeli ilişkide
Görüntülü görüşmede ikiniz de kendi masanızda nesneleri yerleştirin. Fiziksel mesafe ile duygusal mesafeyi iki ayrı düzende çalışmak da mümkün.
Başka ilişkiler için
Aynı çalışma anne, baba, kardeş, arkadaş ya da iş ilişkileri için de yapılabilir. Birkaç ilişkiyi yan yana koymak, tekrar eden mesafe kalıplarını gösterebilir.
Nesne yerine kâğıt
Bir kâğıda iki daire çizin: kendiniz ve partneriniz. Dairelerin büyüklüğü, uzaklığı ve kesişip kesişmediği de bir şey anlatır.
3 · İçine bak
Bu atölyede senin içinde neler oluyor?
Mesafe çalışması sade görünür; ama iki nesneyi masaya koymak bile insanın içinde güçlü duygular uyandırabilir. Kimi uzaklığı görünce hüzünlenir, kimi yakınlığı görünce nefesinin daraldığını fark eder. Yakınlık ve uzaklığa verdiğimiz tepkiler çoğu zaman bugünkü ilişkiden çok daha eskidir.
Bedeninde
Duygular çoğu zaman önce bedende belirir. Fark ettiklerine dokun; seçimlerin “Sonra” bölümündeki özetine eklenir.
Hissedebileceklerin
Hangisi sende de vardı? Birden fazla seçebilirsin; hiçbiri “yanlış” değil.
Otomatik tepkiler
Düşünmeden, bir anda verdiğimiz tepkiler. Birini aç: altında ne olabileceğini, karşındakinin ne yaşayabileceğini ve bunun yerine neyi deneyebileceğini gör.
“Neden bu kadar uzağa koydun?”AçKapatPartnerin uzak bir düzen kurduğunda hemen sorgulamak, ikna etmeye çalışmak, kendi nesneni ona yaklaştırmak. Gündelik hayatta: alan isteyen partnerine hemen yaklaşmak, yalnız kalmasına izin vermemek.
Altında ne olabilir?
Uzaklığı tehlike olarak algılayan bir bağlanma alarmı: “Bağ kopacak.” Çoğu zaman, geçmişte ilgi ve yakınlığın kaybolabileceğini ya da ancak çabalayınca geri geldiğini deneyimlemiş olmanın izi.
Karşındaki ne yaşayabilir?
Partner baskı hisseder ve daha çok alana ihtiyaç duyar; döngü güçlenir. Yakınlık isteğin onun kulağına eleştiri olarak gider: “Yetersizsin, bana yetmiyorsun.”
Bunun yerine
Sorgu yerine duygunu ve ihtiyacını söyle: “Uzak koyduğunu görünce içimde bir kaygı oldu. Bu mesafe sende neye karşılık geliyor?” Güvence istemek meşrudur; fark, onu sorgu ya da talep olarak değil ihtiyaç olarak söylemektir: “Bunu duymak bana iyi gelir.”
“Biraz işim var.”AçKapatYalnız kalmak istediğini söylemek yerine iş, yorgunluk ya da telefon bahanesiyle uzaklaşmak; atölyede de çalışmayı esprilerle geçiştirmek.
Altında ne olabilir?
Alan istemenin sevgisizlik sayılacağı korkusu. Kapısını kapatan çocuğun “Bizi beğenmiyor musun?” diye karşılandığı bir evde büyümüş biri için, yalnız kalma ihtiyacını açıkça söylemek suçluluk getirir; bahane, ihtiyacı suçsuz gösterir.
Karşındaki ne yaşayabilir?
Partner ihtiyacı değil bahaneyi görür ve reddedildiğini tahmin eder. Gerçek ihtiyaç hiç konuşulmadığı için aynı mesafe tekrar tekrar yanlış okunur.
Bunun yerine
İhtiyacını süresi ve dönüşüyle söyle: “Yarım saat yalnız kalıp toparlanmak istiyorum; sonra yanına geleceğim.” Dönüşü söylemek, uzaklaşmanın ilişkiden değil yorgunluktan olduğunu partnerine gösterir.
“Normal bir çift böyle olmaz.”AçKapatKendi düzenini doğru kabul edip partnerinkini yanlış ilan etmek; ilişkiyi bir ortalamaya, başka çiftlere ya da dizilere göre değerlendirmek.
Altında ne olabilir?
Farklılığın ilişkiyi tehdit ettiği korkusu ve kendi ihtiyacının meşru olduğunu ancak “normal” olduğunu kanıtlayarak hissedebilmek.
Karşındaki ne yaşayabilir?
Partner yargılandığını hisseder; kendi ihtiyacını gizlemeyi ya da savunmayı öğrenir. Konuşma iki ihtiyacın buluşması olmaktan çıkar, bir dava hâline gelir.
Bunun yerine
“Benim için” diye başlayan cümleler kur: “Benim için akşamları yakın olmak önemli.” Doğru mesafe yoktur; sizin için işleyen bir mesafe vardır. İki farklı ihtiyacı yan yana koymak, birini yanlış ilan etmekten daha çok yol açar.
“Zaten hep birlikteyiz.”AçKapatYakınlık sorusunu çocuklarla, televizyonla, misafirlerle geçen ortak zamanla cevaplamak; baş başa kalınca ekrana ya da telefona dönmek. Atölyede de nesneleri hep aynı kalabalık sahnenin içinde düşünmek.
Altında ne olabilir?
Baş başa yakınlığın neyi açığa çıkaracağından çekinmek: konuşulmamış kırgınlıklar, birbirinden uzaklaşmış olma ihtimali. Kalabalık, yakınlığın sorumluluğunu dağıtır; birlikte geçirilen zaman, yakın olmanın yerine geçer.
Karşındaki ne yaşayabilir?
Aynı sofrada olup birbirine uzak kalmak; partnerde “birlikteyiz ama yalnızım” hissi. Yakınlık ihtiyacı söylenmediği için zamanla kırgınlığa ya da ilişki dışında aranan bir yakınlığa dönüşebilir.
Bunun yerine
Haftada bir, kısa da olsa yalnızca ikinize ait ekransız bir an kur: çocuklar uyuduktan sonra on beş dakika çay. Atölyede de nesneleri yalnızca ikinizin olduğu bir sahne için yeniden yerleştir; o mesafe sana ne söylüyor?
Üzerinde düşünmek
Otomatik tepkiyi fark etmek, onu değiştirmenin ilk adımı. Bu yolu sırayla, acele etmeden yürüyebilirsin.
Mesafe ihtiyacının ritmini tanı
Mesafe ihtiyacın gün içinde ve dönemden döneme değişir: sabahları yakınlık, akşam işten sonra yalnızlık; yoğun haftalarda daha çok alan, tatilde daha çok yakınlık. Kendi ritmini bilmek, ihtiyacını o an söyleyebilmeni ve partnerinin ritmini kişisel algılamamanı kolaylaştırır.
- Günün hangi anında daha çok yakınlık, hangisinde daha çok alan istiyorum?
- Yalnız kalmak istediğimi söylemek yerine hangi bahaneleri kullanıyorum?
Yakınlığın tarihine bak
Büyürken yakınlık nasıl bir şeydi? Kucaklanmak, dinlenmek, yalnız bırakılmak… Ailende sevgi nasıl gösterilirdi? Alan istemek nasıl karşılanırdı? Bugün ilişkide istediğin mesafe, o zamanlar neye ihtiyacın olduğunu anlatıyor olabilir.
- Çocukken en çok kime yakın hissederdim ve bu yakınlık nasıldı?
- Ailemde biri yalnız kalmak istediğinde ne olurdu?
- Bugünkü mesafe ihtiyacımda o günlerden bir iz var mı?
Onun mesafesini merak et
Partnerin için yakınlık ve uzaklık ne anlama geliyor olabilir? Onun uzaklaşması seni reddetmek mi, yoksa kendini toparlamak mı? Onun yaklaşması seni boğmak mı, yoksa güvende hissetmeye çalışmak mı? Bu soruların cevabını bilmiyorsun; ama sormak, döngünün içinden bir adım dışarı çıkmaktır.
- Partnerimin mesafe ihtiyacının arkasında hangi deneyimler olabilir?
- Onu “bencil” ya da “bağımlı” diye etiketlediğimde neyi göremiyorum?
Küçük bir ayar yap
Mesafe ihtiyaçlarını tamamen eşitlemek gerekmez. Küçük ve somut ayarlar çoğu zaman yeterlidir: “Eve geldiğimde önce yirmi dakika yalnız kalayım, sonra birlikte yemek yapalım.” “Gün içinde bir kez yazmak bana yeter.” Ayarı birlikte deneyin ve bir hafta sonra konuşun.
- İkimizin ihtiyacına da biraz yer açacak küçük bir ayar ne olabilir?
- Bu ayarı denemek için hangi anı seçebiliriz?
4 · Sonra
Bu atölyeden sana kalan
Seçimlerin bir araya getirildi. Bu özet yalnızca bu tarayıcı sekmesinde durur; notun ise hiçbir yere kaydedilmez.
Özetin
- Başlarken
- “Hazırlan” bölümünde nasıl geldiğini seçebilirsin.
- Bedeninde ve içinde fark ettiklerin
- “İçine bak” bölümünde seçim yapmadın.
- Fark ettiğin otomatik tepkiler
- Henüz bir tepki seçmedin. Bazen en çok zorlandığımız tepki, okurken en hızlı geçtiğimiz olur.
Sonrası için sorular
- Şimdiki mesafe ile istediğim mesafe arasındaki fark bana ne söylüyor?
- Yakınlık mı, uzaklık mı bende daha çok kaygı uyandırıyor?
- Partnerimin mesafe ihtiyacı hakkında bugün öğrendiğim bir şey var mı?
- Bu hafta denemek istediğim küçük bir ayar ne?
Ne zaman durmalı?
- İlişkide şiddet, tehdit, ısrarlı takip ya da kıskançlık nedeniyle kontrol (telefonu karıştırma, arkadaşlardan koparma, para üzerinden baskı) varsa mesafe bir ihtiyaç farkı değil, güvenlik meselesidir. Bu durumda ortak çalışma yerine bireysel destek önceliklidir. Acil durumda 112’yi arayabilir, destek için ALO 183’e ulaşabilirsin.
- Çalışma sırasında biriniz yoğun bir paniğe, öfkeye ya da donmaya girerse durun. Yirmi dakika kadar ara verin; o gün konuşmaya dönmek zorunda değilsiniz.
- Yakınlık ve mesafe döngünüz ilişkide sürekli acı veriyorsa çift terapisi, bu döngüyü güvenli bir ortamda çalışmaya yardımcı olabilir.
Yalnız taşımak zorunda değilsin
Bu atölye sende zor bir şeye dokunduysa ya da aynı döngü tekrar edip duruyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir.
Ön görüşme için yaz